Faizsiz araçlar
Katılım bankası nasıl çalışır? Faiz olmadan para nasıl kazanılır?
Katılım bankası, faiz yerine ticaret ve ortaklık esasıyla çalışan bankadır. Parayı özel cari hesap ve katılma hesabı yoluyla toplar; kullandırırken de borç vermek yerine malı alıp kâr koyarak vadeli satar (murabaha), kiralar ya da işe ortak olur. Katılma hesabı sahibine önceden belirlenmiş bir faiz değil, bankanın bu işlerden elde ettiği kârdan pay ödenir; anaparanın aynen geri ödenmesi garanti edilmez. Türkiye'de katılım bankaları 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'na tabi ve BDDK denetiminde.
Para nasıl toplanıyor?
| Hesap | Nasıl çalışır? | Getirisi |
|---|---|---|
| Özel cari hesap | Vadesiz hesap; para istenildiğinde çekilir | Yok |
| Katılma hesabı | Vadeli; para bankanın kullandırdığı finansmana katılır | Kâr payı (kâr-zarar ortaklığı) |
Kanunda kullanılan terim “katılma hesabı”; günlük dilde “katılım hesabı” deniyor. BDDK yönetmeliğine göre özel cari hesap sahibinin alacağı yatırdığı tutar, katılma hesabı sahibinin alacağı ise vade sonundaki birim hesap değeri. Aynı yönetmelik, katılma hesabında anaparanın “aynen geri ödenmesi”nin garanti edilemeyeceğini yazıyor.
Gerçek kişilere ait katılma hesapları, mevduat gibi belirli bir tutara kadar TMSF güvencesinde. Ayrıntısı: Faizsiz yatırım araçları
Para nasıl kullandırılıyor?
Katılım bankası müşteriye nakit borç vermiyor; ihtiyaç duyulan malı ya da işi finanse ediyor. En yaygın yöntemler:
Murabaha (maliyet artı kâr satışı)
TKBB Danışma Kurulu’nun Murabaha Standardı’na göre murabaha, “bir malın alış fiyatının veya maliyetinin müşteriye belirtilmesi suretiyle üzerine belirli bir kâr konularak peşin veya vadeli olarak satılmasıdır.”
Örnek: Bir esnaf 100.000 TL’lik makine almak istiyor. Banka makineyi satıcıdan kendisi satın alıyor, maliyetini müşteriye açıklıyor ve üzerine kâr koyarak örneğin 12 ay vadeyle satıyor. Sözleşme açısından müşterinin borcu, bir malın vadeli satış bedeli olarak tanımlanıyor.
Finansal kiralama
Banka varlığı (örneğin bir aracı ya da ekipmanı) edinip müşteriye kiralıyor; kira süresi sonunda mülkiyet, sözleşmeye göre müşteriye devredilebiliyor.
Müşareke (ortaklık)
TKBB’nin Müşareke Standardı’na göre müşareke, “iki veya daha fazla kişi arasında kurulan, tarafların hepsinin sermaye katkısında bulundukları ve ortaya çıkacak olan kârı paylaşıp zararı üstlendikleri bir ortaklık türüdür.” Banka bir projeye ya da işe sermaye koyar, kâra ve zarara ortak olur.
Diğer yöntemlerin kısa tanımları için: Katılım finans sözlüğü
Faizsiz olduğunu kim denetliyor?
İki katmanlı bir yapı var:
- TKBB Danışma Kurulu. Türkiye Katılım Bankaları Birliği bünyesinde, 2018’de kurulan yedi üyeli kurul. Katılım bankalarının uyması gereken faizsiz bankacılık ilke ve standartlarını belirliyor (murabaha, müşareke, mudarebe, pay senedi gibi alanlarda standartlar yayımladı).
- Bankanın kendi danışma komitesi. BDDK’nın 2019 tarihli (2021’de değiştirilen) tebliğine göre her katılım bankasının bir danışma komitesi olması gerekiyor. Komite, bankanın ürünlerinin Danışma Kurulu standartlarına uygunluğunu gözetiyor.
Ürün düzeyinde uygunluk görüşü için: Katılım fonu ve icazet belgesi
Türkiye’de kaç katılım bankası var?
TKBB’nin 2023 raporunda dokuz üye katılım bankası listeleniyor. BDDK Mart 2026’da bir katılım bankasına daha faaliyet izni verdi; Haziran 2026’da ise yeni bir katılım bankasına kuruluş izni verildi, bu banka henüz faaliyette değil. Kesin ve güncel liste için TKBB’nin üye listesine bakın.
Sık sorulanlar
Kâr payı oranı faizle neden bu kadar yakın? Katılım bankaları da aynı piyasada fon topluyor ve kullandırıyor; finansman fiyatları genel faiz ortamından bağımsız değil. Fark, getirinin hukuki kaynağında: faiz bir borcun bedeli, kâr payı ise ticari işlemin kârından pay.
Katılma hesabı zarar edebilir mi? Yönetmelik anaparanın aynen geri ödenmesini garanti etmiyor; yani teorik olarak evet. Pratikte bankanın havuzunun zarar edip etmediği ve zararın hesaplara yansıtılıp yansıtılmadığı ayrı bir konu; hesap açarken sözleşmedeki kâr ve zarar paylaşım hükümlerini okuyun.
Kaynaklar
- TKBB: Katılım bankacılığı iş modeli (5411 sayılı Kanun’daki tanım, finansal kiralama)
- BDDK yönetmeliği: mevduat ve katılım fonunun kabulü (Madde 6)
- TKBB Murabaha Standardı (6 Mayıs 2021)
- TKBB Müşareke Standardı (23 Haziran 2025)
- TKBB: Danışma Kurulunun oluşumu, görev, çalışma usul ve esasları hakkında tebliğ
- Alomaliye: Faizsiz bankacılık ilke ve standartları tebliği (BDDK, 14 Eylül 2019)
- TKBB 2023 raporu, Bloomberg HT: faaliyet izni (Mart 2026), Alomaliye: kuruluş izni (Haziran 2026)
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir. Bir ürünün faizsiz finans ilkelerine uygunluğunu ürünü sunan kurumun icazet belgesinden ve resmî açıklamalarından kontrol edin.